ABD Eyalet Sınırları Neden Düz? Bir İzmirli’nin Düşünceleri ve Komik Yorumları
Geçen hafta arkadaşlarla oturuyoruz, soğuk bir İzmir akşamı. Üzerimden gelen “ciddi olma” baskısına karşı koymaya çalışırken, bir anda gözlerim daldı. Şimdi, İzmir’de ya da neredeyse dünyanın her yerinde insanın beyninin ara ara “mavi ekran” vermesi normal, değil mi? O sırada, bir an gözümde Amerika haritası belirdi. ABD eyalet sınırları neden bu kadar düz? Dedim, tamam, bu soruya kafa yormalıyım. Evet, normalde sabahları kahvaltı masasında “Eee, ABD eyalet sınırları neden düz?” diye bir soru sormam ama arada sırada derin düşüncelere dalan bir tip olduğumu kabul ediyorum.
Peki, bu kadar düz sınırlar neden var? Herkesin söylediği gibi, “Bunu kimse düşünmedi mi?” sorusu beynimi kemiriyor. Hadi gelin, biraz mizahi ve yaratıcı bir şekilde bu soruyu çözüme kavuşturalım.
Hikâye Başlasın: Düz Sınırların Gizi
İzmir’de bir kafede oturuyorum, elimde bir kahve, diğer elimde telefon. O sırada Instagram’da gezerken, ABD eyaletlerinin sınırlarını gösteren bir harita gördüm. İllinois, Iowa, Nebraska, Colorado… Hepsi nasıl da düz çizgilerle ayrılmış. Kendimi bir anda bilim kurgu filmi izliyormuş gibi hissettim. Yani, bu kadar düz olamaz ki! İnsan bir demin düşündüğünü bir başkasına anlatmak ister, değil mi?
Telefonu bir kenara koyup bir arkadaşımın yanına gidiyorum.
“Biliyor musun, ABD eyalet sınırları neden böyle dümdüz?” dedim.
Arkadaşım gözlüklerini indirdi, bana bakarak “Çünkü… Amerika’da bir tekniği var: Çizgi çekerken dikkat ederler,” diye cevap verdi. Tabii ki espri yapıyordu, ama ben ciddi ciddi düşündüm.
İşte burada bu garip, mizahi düşüncelerimle yüzleşmeye başladım: Acaba bu kadar düz sınırların bir sebebi var mı? Yoksa bir grup harita çizen adam “Ne kadar düz çizersek, o kadar hızlı olur” mu demişti?
Aslında Ne Oluyor? Düz Çizgilerle Bir Hayat
Tabii, derinlere inmeye başladıkça, kafamda birkaç teori oluşmaya başladı. ABD, gerçekten de “çizgi işini” fazla abartmış olamaz mı? Düşünsene, sınırları çizmekle uğraşan biri “Hmm, burası dümdüz, çizgi de düz olsun” demiş olabilir. Öyle ya, harita çizen adamlar da bu kadar uğraşırken bazen kafaları karışır, olur böyle şeyler.
Ama sonra aklıma geldi, bu kadar basit bir açıklama gerçekten de işin özünü yansıtmaz. Belki de sınır çizimleri biraz daha stratejik bir şeye dayanıyordur.
Sonra, tam bu sırada iç sesim devreye girdi. “Bunu araştırmalısın,” dedi, sanki bir bilim insanıymışım gibi. O an anladım ki, iç sesim de bana sürekli düşünmeye ve kafa yormaya meyilli olduğumu söylüyor.
O Zaman Gerçek Nedir? ABD’nin Sınırları Neden Düz?
Gerçekten de ABD’nin eyalet sınırlarının düz olmasının tarihsel bir anlamı var. Birçok eyalet, topraklarının belirli geometrik şekillerde çizilmesi için planlanmış. Evet, gerçek sebep bu. Birçok bölge “ölçek” ile belirlenmiş ve bu nedenle doğal sınırlar değil, ölçülerle çizilmiş. Yani, ABD’nin sınırlarının düz olması, aslında çoğu zaman coğrafi ya da doğal engellerden değil, insan yapımı bir kararın sonucu. Bu, Amerikan tarihinde toprak satışı ve eyalet oluşturulmasıyla ilgili bir süreçti.
Tabii ki, doğanın o zarif, dalgalı, kıvrımlı haline karşılık, insanların “kendi çizdiği” bu düz çizgiler bir yanda şaşırtıcı, diğer yanda oldukça komik. Mesela, Utah eyaletinin güney sınırını düşündüğümde, neredeyse “Yahu, harita çizen adam kaç kere sağa sola kaymış!” diye içimden geçirmedim değil.
Bunu araştırırken öğrendim ki, ilk başta topraklar bir tür “satış” işlemiyle belirlenmiş. Tarım, maden ve diğer kaynaklardan faydalanmak için alanlar hızlıca ve genellikle düz çizgilerle sınırlandırılmış. Yani aslında bütün bu düz çizgiler, bir tür toprak parselasyonunun sonucu. Fakat bu noktada bana biraz “gerçekten mi?” dedirten bir şey var: Çevredeki dağlar, nehirler ve göller hiç dikkate alınmamış. Her şey sadece “kaç kilometre?” sorusuna dayanmış.
Şu Anki Halim: İronik Bir Zihinsel Çöküş
Yine kafam karıştı, bir yanda tarihsel bir gerçek, diğer yanda düz çizgilerin saçmalığı. Ama burada beni şaşırtan şey, aslında bu kadar düz sınırların ABD’nin kültürünü ve yapısını nasıl etkileyebileceğiydi. Benim gibi bir İzmirli için, dağların, denizlerin şekillendirdiği sınırlar daha doğal ve yerleşik. Ama orada, dümdüz bir çizgi ile sınır belirlemek, bana bir tür inat gibi geldi.
İçimden şunu düşündüm: “Bunu anlatınca herkes ne kadar zeki olduğunu söyleyecek ve sonunda ‘çok kafayı takıyorsun’ diyecek.” Ama hayır! İnsan bazen durup düşünmeli, bu dünyayı düzgün çizgilere hapseden adamlara da hak vermeli. Hem, neden olmasın?
Sonuç Olarak Ne Öğrendik?
ABD eyalet sınırlarının düz olmasının mantığı aslında gayet basit: Tarım, maden çıkarma, gelişme ihtiyacı ve planlı toprak kullanımı. Ama benim için, bu düz çizgilerin içinde hem tarihsel bir anlam hem de oldukça komik bir yan var. Tabii, bu yazıyı yazarken kendimi biraz da kafa patlatan biri gibi hissettim. Ama her insan bir parça kafasını çalıştırıp, kafa karıştırıcı şeylere odaklanarak, dünya üzerinde tuhaf ama eğlenceli gerçekleri öğrenmeli.
Sonunda şunu da düşündüm: Belki de sınırlar ne kadar düz olursa, düşüncelerimiz o kadar keskin olur. Evet, bu biraz da bana özgü bir yaklaşım olabilir, ama her halükarda ABD’nin düz sınırları, bana düşünmeyi ve soruları daha eğlenceli bir şekilde sormayı hatırlattı.
Evet, ABD eyalet sınırları neden düz? Çünkü insanlar bir zamanlar toprakları çizerek almış, “Düz çizgi, işte bu en kolay yol” demiş ve devam etmişler. Ama sonuçta, bu düz çizgiler bile bize düşündürmeye değer. Eğlenerek düşündüğümüz her şey, aslında hayatın komik ama gerçek yüzünü yansıtıyor.
—
Bunu yazarken de hem düşündüm, hem güldüm, hem de yeni şeyler öğrendim. Umarım sen de okurken aynı şeyi hissetmişsindir!